Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16’da düzenlenen ve yabancı eşe doğrudan bir hak değil yalnızca başvuru imkânı tanıyan bir kazanma yoludur. Kanun maddesinin ilk cümlesi tartışmayı baştan bitirir: bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz.
Aşağıda kanunun aradığı şartların hukuki anlamı, valilikten İçişleri Bakanlığına uzanan inceleme zinciri, aile birliği soruşturması ile komisyon mülakatının neyi araştırdığı ve başvurunun reddi hâlinde izlenebilecek yol ele alınıyor. Konunun yakın başlıkları için yabancılar hukuku alanındaki çalışmalarımıza bakabilirsiniz.
Kısa cevap: Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı, bir Türk vatandaşıyla evlenmekle kendiliğinden kazanılmaz; kanun yalnızca başvuru imkânı tanır. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı, valiliğe veya dış temsilciliğe başvurabilir. Aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyette bulunmama ve kamu düzeni engelinin bulunmaması aranır; kararı İçişleri Bakanlığı verir.
Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Nedir? Evlenmek Tek Başına Yeterli midir?
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı, yetkili makam kararıyla sonradan kazanılan vatandaşlık hâllerinden biridir. Belirleyici olan evlilik olgusu değil, evliliğin niteliği ve süresidir.
“Evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz” kuralı
Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16/1’in birinci cümlesi, evlenmenin kendiliğinden bir vatandaşlık sonucu doğurmadığını açıkça söyler. İkinci cümle ise hakkı değil yolu tanımlar: bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar, Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir.
Kanunun seçtiği fiil önemlidir: “kazanır” değil “başvuruda bulunabilir” denmiştir. Şartlar taşınsa bile ortaya çıkan sonuç, idarenin incelemesine açık bir talep hakkıdır; kazanma ayrı bir idari kararla gerçekleşir.
Genel başvuru yolu (m. 11) ile evlenme yolu (m. 16) arasındaki fark
Vatandaşlığa alınmanın genel yolu Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 11’dir ve ikamet, dil, gelir gibi ağır şartlar içerir. Evlenme yolu bu şartları aramaz; karşılığında evlilik ilişkisinin gerçekliğini denetime açar:
| Şart | Genel başvuru (m. 11) | Evlenme yolu (m. 16) | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet | Aranır | Aranmaz | m. 11/1-b |
| Yeteri kadar Türkçe konuşabilme | Aranır | Aranmaz | m. 11/1-e |
| Geçimi sağlayacak gelir veya meslek | Aranır | Aranmaz | m. 11/1-f |
| Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden hastalık bulunmaması | Aranır | Aranmaz | m. 11/1-ç |
| İyi ahlak sahibi olma | Aranır | Aranmaz | m. 11/1-d |
| Üç yıldan beri evli olma ve evliliğin devam etmesi | Aranmaz | Aranır | m. 16/1 |
| Aile birliği içinde yaşama | Aranmaz | Aranır | m. 16/1-a |
| Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel hâli bulunmaması | Aranır | Aranır | m. 11/1-g · m. 16/1-c |
Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Şartları (TVK m. 16)
Kanun burada süreye, ilişkinin niteliğine ve kamusal düzene ilişkin sayılı şartlar öngörür. Şartların ölçütleri Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te somutlaşır.
Üç yıldan beri evli olmak ve evliliğin başvuru anında devam etmesi
Üç yıllık süre, başvurunun ön koşuludur. Evlilik başvuru sırasında da devam etmelidir; Yönetmelik m. 25/2-a ve m. 25/2-b uyarınca üç yılın dolmadığı ya da evliliğin boşanma veya müracaat tarihinden önceki ölüm gibi nedenlerle son bulduğu anlaşılırsa başvuru kabul edilmez. Başvuru tarihi, form dilekçenin müracaat makamınca evrak kaydına alındığı tarihtir (Yön. m. 64/6).
Eş sonradan Türk vatandaşı olduysa üç yıl nasıl hesaplanır?
Yönetmelik m. 25/3 bu soruya özel bir kural getirir. Başvuranın eşi Türk vatandaşlığını sonradan kazanmışsa, evlilikte geçen sürenin hesaplanmasında evlenme tarihi değil Türk vatandaşlığını kazanma tarihi esas alınır.
Yani iki yabancı olarak evlenip eşlerden biri sonradan Türk vatandaşı olmuşsa, üç yıl o tarihten işler; evlilik fiilen daha uzun sürmüş olsa bile hesap böyle yapılır.
Aile birliği içinde yaşama şartı ne anlama gelir?
TVK m. 16/1-a, eşlerin aile birliği içinde yaşamasını arar. Kanun bu kavramı tanımlamaz; ölçütü uygulamada Yönetmelik m. 28/1-a üzerinden kurulur, çünkü il emniyet müdürlüğünün araştıracağı ilk husus kişinin “aile birliği içinde yaşayıp yaşamadığı”dır.
Aranan şey, nüfus kaydındaki adres birliği değil fiilî birlikteliktir. Ortak yaşamın sürdürülüp sürdürülmediği, soruşturma ve mülakat yoluyla incelenir.
Evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmama
TVK m. 16/1-b soyut bir ahlak ölçütü getirmez; evlilik birliğiyle bağdaşmayan bir faaliyetten söz eder. Yönetmelik m. 28/1-b bu faaliyete örnek olarak “fuhuş yapmak ve fuhuşa aracılık etmek gibi” davranışları gösterir.
Örnekleme açık uçlu olduğundan değerlendirme somut olayın özelliklerine göre yapılır.
Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel hâli
TVK m. 16/1-c’deki şart, dosyanın Bakanlık aşamasında arşiv araştırmasına bağlanır. Yönetmelik m. 72/5 bu engelin kapsamını gösterir: Anayasa ile kurulu devlet düzenini yıkma yolunda faaliyette bulunmak, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarla ilgili faaliyetler, isyan, casusluk ve vatana ihanet suçlarına katılmak, silah ve uyuşturucu madde kaçakçılığı ile insan kaçakçılığı ve insan ticareti bunlar arasındadır.
Kanunun evlenme yolunda aradığı ölçütler özetle şunlardır:
- Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olmak
- Evliliğin başvuru anında devam etmesi
- Aile birliği içinde yaşamak (m. 16/1-a)
- Evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmamak (m. 16/1-b)
- Millî güvenlik ve kamu düzeni engeli taşımamak (m. 16/1-c)
Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Başvurusu Nereye Yapılır, Kim Karar Verir?
Başvuru ile karar iki ayrı makamın işidir. Dosya ilde teşekkül eder, karar merkezde verilir.
Müracaat makamı: valilik ve dış temsilcilik
Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 37/1 uyarınca başvurular yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklere yapılır. Yönetmelik m. 64/1 bunu somutlaştırır: müracaat yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe, bizzat ya da bu hakkın kullanılmasına ilişkin özel vekâletname ile yapılır. Aynı fıkranın son cümlesi usul bakımından belirleyicidir: posta yoluyla yapılan müracaatlar kabul edilmez.
Dosyayı kim düzenler?
Belgeleri başvurucu bir araya getirir, ancak dosyayı müracaat makamı düzenler. Yönetmelik m. 26/1 dosyada bulunacak belgeleri sayar; bunlar arasında form dilekçe, Türk eşe ait nüfus kayıt örneği, kişinin hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge, kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi, Türkiye’de yerleşik ise en son tarihli ikamet tezkeresi, varsa kesinleşmiş mahkeme kararı örneği ve hizmet bedeli makbuzu yer alır.
Yönetmelik m. 73/1’e göre dosya iki nüsha düzenlenir; aslı dizi pusulasına bağlanarak Bakanlığa gönderilir. Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı süreci devam ederken çalışma izni ayrı bir rejime tabidir; bu konudaki başvuru ve ret usulü için çalışma izni reddi ve itiraz yazımıza bakılabilir.
Başvurunun “kabul edilmemesi” ile “reddi” aynı şey değildir
Yönetmelik m. 25/2, müracaat makamının yaptığı ön araştırmayı düzenler. Şu hâllerden biri anlaşılırsa başvuru kabul edilmez ve ilgilisine gerekli tebligat yapılır:
- Üç yıldan beri evli olunmadığı
- Evliliğin boşanma veya müracaat tarihinden önceki ölüm gibi nedenlerle sona erdiği
- Kişinin herhangi bir suçtan yargılamasının devam ettiği ya da hükümlü veya tutuklu olduğu
- m. 26’da istenen belgelerin ibraz edilemediği
Dikkat: Bu işlem, Bakanlığın talebi reddetmesinden farklıdır. Başvurunun kabul edilmemesi dosya hiç teşekkül etmeden müracaat aşamasında gerçekleşir; ret ise inceleme zincirinin sonunda merkezî makamın verdiği karardır. Hangi işlemle karşılaşıldığının tespiti, izlenecek hukuki yolu belirler.
Aile Birliği İncelemesi, Emniyet Soruşturması ve Komisyon Mülakatı
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusunda şartların taşınıp taşınmadığının tespiti, Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 18/1 uyarınca illerde oluşturulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu tarafından yapılır. Komisyona giden yol emniyet soruşturmasından geçer.
İl emniyet müdürlüğü neyi araştırır?
Yönetmelik m. 27/1 uyarınca şartları taşıdığı anlaşılan yabancı adına dosya düzenlenir ve il emniyet müdürlüğünden soruşturma istenir. Soruşturmada aile birliği içinde yaşanıp yaşanmadığı, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak davranışların bulunup bulunmadığı ve millî güvenlik ile kamu düzeni engeli araştırılır (m. 28/1).
Oluşan olumlu veya olumsuz kanaat soruşturma formuna açık biçimde yazılır; forma tutanaklar da eklenir. Soruşturması tamamlanan dosya il müdürlüğüne iade edilir ve komisyona gönderilir (m. 28/2).
Komisyon mülakatı: eşlerin ayrı ayrı ve birlikte dinlenmesi
Yönetmelik m. 29/1, mülakatın konusunu doğrudan tarif eder. Yabancı ve eşi, komisyon tarafından “ayrı ayrı ve birlikte” mülakata tabi tutulur; araştırılan husus, evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğudur.
İdarenin bu incelemeyi yapma yetkisi mevzuattan gelir. Buna karşılık başvurucunun da evliliğin gerçekliğini ortaya koyma imkânı vardır: ortak yaşamı gösteren bilgi ve belgelerin dosyaya girmesi, kanaatin maddi bir temele oturmasını sağlar.
Komisyon kimlerden oluşur, nasıl karar verir?
Yönetmelik m. 69/2 uyarınca komisyon, il valisi veya görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında; il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü, il emniyet müdürlüğü, il jandarma komutanlığı, il millî eğitim müdürlüğü ve sosyal hizmetler il müdürlüğünden en az şube müdürü düzeyinde görevlendirilen temsilcilerden oluşur.
Karar usulü m. 70/2’de kurulmuştur: komisyon başkan olmaksızın toplanamaz, üye tam sayısının en az üçte ikisi ile toplanır, kararlar katılanların oy çokluğuyla alınır. Eşitlikte başkanın taraf olduğu görüş kabul edilir; karara katılmayan temsilci gerekçesini yazılı olarak belirtir. Komisyon şartların bulunup bulunmadığını inceler ve kanaatini belirtir (m. 70/4) — vatandaşlık kararını komisyon vermez.
Mülakattan sonra ne olur? Yurt dışı başvurularda mülakatı kim yapar?
Mülakat sonucunda oluşan kanaat mülakat formuna yazılır ve dosya karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir (m. 29/2). Yurt dışı başvurularında mülakatı, m. 30/2 uyarınca konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili yapar; eşler burada da ayrı ayrı ve birlikte dinlenir.
Başvurudan karara uzanan akış, dayanak maddeleriyle şöyle sıralanır:
- Müracaat ve ön araştırma (Yön. m. 64, m. 25/2)
- Dosyanın düzenlenmesi (Yön. m. 26, m. 73/1)
- Emniyet soruşturması ve soruşturma formu (Yön. m. 27, m. 28)
- Komisyon mülakatı ve mülakat formu (Yön. m. 29, m. 69, m. 70)
- Bakanlık incelemesi ve arşiv araştırması (Yön. m. 35/1, m. 35/2)
- Karar (TVK m. 19/1; Yön. m. 35/5 ve m. 35/11)
Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Başvurusu Ne Kadar Sürer?
Mevzuat metninden verilebilecek dürüst cevap, tek bir süre rakamının bulunmadığıdır. Süreyi belirleyen, aşamaların sayısı ve her aşamada yapılan araştırmanın niteliğidir.
Kanunda Bakanlık için bağlayıcı bir karar süresi öngörülmemiştir
Ne 5901 sayılı Kanun ne de Uygulama Yönetmeliği, İçişleri Bakanlığının karar vermesi için bağlayıcı bir süre öngörür. Bu nedenle ay cinsinden verilen tahminlerin mevzuatta dayanağı yoktur.
Yönetmelikteki açık süreler: komisyonun toplanması ve soruşturmanın geçerliliği
Yönetmeliğin bu süreçte verdiği açık sürelerden biri komisyonun toplanmasına ilişkindir. Yönetmelik m. 70/3 uyarınca komisyon, gündem olması hâlinde en geç onbeş gün içinde toplanır; toplanacağı tarihler iş yoğunluğuna göre komisyon başkanınca belirlenir. İkincisi soruşturmanın geçerliliğine ilişkindir: Yönetmelik m. 72/4 uyarınca yapılan araştırma ve soruşturma bir yıl geçerlidir, gerekli görülen hâllerde bu süre beklenmeden yeniden araştırma ve soruşturma yaptırılabilir.
Süreci uzatan hukuki mekanizmalar
Dosyanın beklemesinin mevzuatta görünür sebepleri vardır. Bakanlık aşamasında eksik bilgi ve belgeler tamamlatılır (m. 35/1) ve millî güvenlik ile kamu düzeni yönünden arşiv araştırması istenir (m. 35/2). Yurt dışı dosyalarında sabıka kaydı ve evlilik kaydı araştırması eklenir (m. 30/4).
En belirleyici hüküm ise m. 72/2’dir: soruşturma sonucunda evliliğin Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılıp yapılmadığına dair olumlu ya da olumsuz bir kanaate varılamazsa, Türk eşin yakınlarının ifadelerine de başvurulmak suretiyle kanaat oluşuncaya kadar periyodik olarak soruşturmaya devam edilir.
| Aşama | İşlemi yapan makam | Dayanak | Dosyaya giren çıktı |
|---|---|---|---|
| Müracaat ve ön araştırma | Valilik veya dış temsilcilik | Yön. m. 64, m. 25/2 | Form dilekçe ve evrak kaydı |
| Dosyanın düzenlenmesi | Müracaat makamı | Yön. m. 26, m. 73/1 | İki nüsha dosya ve dizi pusulası |
| Emniyet soruşturması | İl emniyet müdürlüğü | Yön. m. 27, m. 28 | Soruşturma formu ve tutanaklar |
| İnceleme ve mülakat | Vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu | Yön. m. 29, m. 69, m. 70 | Mülakat formu ve komisyon kanaati |
| Merkezî inceleme | İçişleri Bakanlığı · MİT · Emniyet Genel Müdürlüğü | Yön. m. 35/1, m. 35/2 | Arşiv araştırması sonucu |
| Karar | İçişleri Bakanlığı | TVK m. 19/1 · Yön. m. 35/5, m. 35/11 | Kabul veya ret kararı ve tebligat |
Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılabilir?
Ret, sürecin sonundaki bir idari işlemdir ve idari yargı denetimine tabidir. Aşağıda bu denetimin neyi kapsadığı ve nerede durduğu ele alınıyor.
Ret kararı hangi işlemdir, kim verir?
Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 19/1 uyarınca dosya karar verilmek üzere Bakanlığa gönderilir; Bakanlıkça yapılacak inceleme ve araştırma sonucunda durumu uygun bulunanlar Bakanlık kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilirler, uygun görülmeyenlerin talepleri ise Bakanlıkça reddedilir. Ret sonucu Yönetmelik m. 35/11’de de tekrarlanmıştır.
Buradaki “Bakanlık”, TVK m. 3/1-a uyarınca İçişleri Bakanlığıdır; ret kararı merkezî bir idari makamın işlemidir.
Kanunda özel bir itiraz mercii yoktur
5901 sayılı Kanunda bu karara karşı başvurulacak özel bir idari itiraz mercii düzenlenmemiştir. Uygulamada sık kullanılan “itiraz” sözcüğünün hukuken karşılığı kural olarak iptal davasıdır.
Dava hangi mahkemede açılır ve süre nasıl işler?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 32/1, göreve ilişkin hükümler saklı kalmak ve özel kanunlarda yetkili mahkeme gösterilmemiş olmak şartıyla yetkili idare mahkemesini işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi olarak belirler; m. 32/2 ise yetkinin kamu düzeninden olduğunu söyler. Ret kararı İçişleri Bakanlığınca verildiğinden dava kural olarak Bakanlığın bulunduğu yerdeki (Ankara) idare mahkemelerinde açılır. Yine de görev ve yetki, somut olayın koşullarına göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde İYUK m. 7/1 uyarınca idare mahkemelerinde altmış gündür; bu sürenin işleyişi ve yürütmenin durdurulması talebinin işlevi ikamet izni reddine itiraz ve altmış günlük dava süresi yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
İdarenin takdir yetkisi nerede başlar, nerede biter?
TVK m. 19/1’in “durumu uygun bulunanlar” ve “kazanabilirler” ifadeleri, idarenin bu alanda takdir yetkisine sahip olduğunu gösterir. Şartların taşınması tek başına bir sonuç doğurmaz.
Bu nedenle idari yargı denetimi, mahkemenin idarenin yerine geçerek vatandaşlık vermesi biçiminde işlemez; işlemin sebebi, gerekçesi ve usulü hukuka uygunluk yönünden incelenir. Soruşturma formunun, tutanakların ve mülakat formunun dosyada bulunması, bu denetimin maddi dayanağını oluşturur.
Ret Kararından Sonra İkamet Durumu ve Yeniden Başvuru
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı talebinin reddedilmesi, yabancının Türkiye’deki kalış statüsünü kendiliğinden değiştirmez; iki rejim ayrı ayrı işler.
Vatandaşlık başvurusunun reddi ikamet iznini sona erdirmez
Aile ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m. 34/1 uyarınca Türk vatandaşının yabancı eşine her defasında üç yılı aşmayacak şekilde verilebilen ayrı bir izindir; izin türleri ve redde karşı izlenecek yol için ikamet izninin reddi hâlindeki kalış kuralları yazımıza bakılabilir.
Anlaşmalı evlilik tespitinin ikamet izni tarafındaki sonucu
YUKK m. 37/1 uyarınca aile ikamet izni verilmeden veya uzatılmadan önce makul şüphe varsa, evliliğin sırf ikamet izni alabilme amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce araştırılır; bu amaçla yapıldığı tespit edilirse izin verilmez, verilmişse iptal edilir. İzin sonrasında da denetim yapılabilir (m. 37/2); bu yolla alınıp iptal edilen izinler ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (m. 37/3).
Yeniden başvuru ve izinsiz kalış riski
Yeniden başvuru yolu kapalı değildir. Yönetmelik m. 73/3, talebin reddi hâlinde Bakanlıktaki dosyanın işlemden kaldırılacağını, aynı kişinin yeniden müracaatta bulunması hâlinde usulüne uygun şekilde yeni bir başvuru dosyası düzenleneceğini açıkça söyler.
Bu arada geçerli bir ikamet izni olmaksızın Türkiye’de kalınması ayrı riskler doğurur; bu risklerin hukuki sonuçları için sınır dışı kararına itiraz yazımıza bakılabilir.
Vatandaşlık Kazanıldıktan Sonra: Ölüm, Boşanma, Butlan ve İptal
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığını kazanan kişinin statüsünün evliliğin akıbetinden ne ölçüde etkilendiği ayrı bir sorudur. Kanun burada üç ayrı durumu birbirinden ayırır.
Başvurudan sonra Türk eşin ölümü
TVK m. 16/2 uyarınca başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik sona ererse, birinci fıkranın (a) bendindeki aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Diğer şartlar bakımından inceleme sürer.
Ölümün zamanı belirleyicidir. Evlilik müracaat tarihinden önce ölüm nedeniyle sona ermişse, Yönetmelik m. 25/2-b uyarınca başvuru kabul edilmez.
Boşanma kazanılmış vatandaşlığı etkiler mi?
5901 sayılı Kanunda boşanmayı vatandaşlığın kaybı sebebi sayan bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrım, boşanmanın hangi aşamada gerçekleştiğine göre kurulur: karar verilmeden önce evliliğin sona ermesi başvurunun dayanağını tartışmalı hâle getirir; kanun müracaattan sonra sona erme için yalnızca ölüm hâlinde özel bir kural (TVK m. 16/2) öngörmüştür. Kazanma ise TVK m. 20/1 uyarınca karar tarihinden itibaren hüküm ifade ettiğinden, sonraki boşanma kazanılmış statüyü kendiliğinden etkilemez.
Evliliğin sona erme usulü ve anlaşmalı boşanma süreci ile butlan gibi evlilik birliğine ilişkin kurumlar aile hukuku alanına girer.
Butlan, iyiniyetin korunması ve yalan beyan hâlinde iptal
TVK m. 16/3, evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancıların evlenmenin butlanına karar verilmesi hâlinde evlenmede iyiniyetli iseler vatandaşlığı muhafaza edeceğini söyler. Yönetmelik m. 31/1 usulü gösterir: kişi butlan kararıyla vatandaşlığı kaybeder, ancak Bakanlıkça yapılan inceleme sonucunda iyiniyetli olduğu tespit edilirse muhafaza eder. Butlanına karar verilmiş evlenmeden olan çocuk ise ana ve babanın iyiniyetine bakılmaksızın vatandaşlığı muhafaza eder (m. 31/2).
İptal ayrı bir hâldir. Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 31/1 uyarınca kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse kararı veren makam tarafından iptal edilir. İptal kararı ilgiliye bağlı olarak vatandaşlık kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır (m. 32/1).
Sıkça Sorulan Sorular
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı nasıl alınır?
Evlenmek kendiliğinden vatandaşlık sağlamaz; bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı, yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe veya yurt dışında dış temsilciliğe başvurur. Emniyet soruşturması ve komisyon mülakatından sonra dosya hakkında İçişleri Bakanlığı karar verir (TVK m. 16, m. 19/1, m. 37/1).
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı şartları nelerdir?
TVK m. 16/1 uyarınca aranan şartlar, bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olmak ve evliliğin devam etmesi, aile birliği içinde yaşamak, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel hâli taşımamaktır. Bu yolda ikamet, Türkçe ve gelir şartı aranmaz.
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusu için hangi belgeler gerekir?
Dosya başvurucu tarafından değil müracaat makamı tarafından düzenlenir ve içeriği Yönetmelik m. 26/1’de sayılır; bunlar arasında form dilekçe, Türk eşe ait nüfus kayıt örneği, pasaport veya benzeri belge, kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi, Türkiye’de yerleşik ise en son ikamet tezkeresi, varsa kesinleşmiş mahkeme kararı örneği ve hizmet bedeli makbuzu yer alır.
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı ne kadar sürer?
Kanunda ve Yönetmelikte İçişleri Bakanlığının karar vermesi için bağlayıcı bir süre öngörülmemiştir; bu nedenle ay cinsinden bir tahmin mevzuata dayanmaz. Süreç müracaat, emniyet soruşturması, komisyon mülakatı ve Bakanlık incelemesi aşamalarından geçer. Yönetmeliğin bu süreçte verdiği açık süreler, komisyonun gündem olması hâlinde en geç onbeş gün içinde toplanması (m. 70/3) ile araştırma ve soruşturmanın bir yıl geçerli olmasıdır (m. 72/4).
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusu nereye yapılır?
Başvuru yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe, yurt dışında ise dış temsilciliğe yapılır; müracaat bizzat ya da bu hakkın kullanılmasına ilişkin özel vekâletname ile yapılabilir ve posta yoluyla yapılan müracaatlar kabul edilmez (TVK m. 37/1; Yönetmelik m. 64/1). Başvuru tarihi, form dilekçenin evrak kaydına alındığı tarihtir.
Vatandaşlık komisyon mülakatından sonra ne olur?
Mülakat sonucunda oluşan kanaat mülakat formuna yazılır ve dosya il müdürlüğünce karar alınmak üzere İçişleri Bakanlığına gönderilir (Yönetmelik m. 29/2). Bakanlıkta eksik belgeler tamamlatılır ve millî güvenlik ile kamu düzeni yönünden Millî İstihbarat Teşkilâtı ile Emniyet Genel Müdürlüğünden arşiv araştırması istenir (m. 35/1, m. 35/2).
Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu reddedilirse ne yapılabilir?
5901 sayılı Kanunda bu karara karşı özel bir idari itiraz mercii öngörülmediğinden, ret kararına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; yetkili mahkeme kural olarak İYUK m. 32/1 uyarınca işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Dava açma süresinin işleyişi ikamet izni reddine itiraz yazımızda ele alınmıştır.
Atıfların resmî metinleri: 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ve Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik.
Hukuki Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Güncel ve size özel hukuki değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusu veya ret kararı hakkındaki sorularınız için Atalar Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
