Uzlaşmaya tabi suçlar, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesinde sayılan ve şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı eşliğinde anlaşmasına imkân tanınan suçlardır. Kapsam üç kaynaktan gelir: şikâyete bağlı suçlar, şikâyet şartından bağımsız olarak sayılan on bir suç ve adli süreçteki çocuklar için geçerli üç yıllık ceza eşiği.
Aşağıda uzlaşmaya tabi suçların kapsamı madde numaralarıyla tabloya dökülmüş; kapsam dışı hâller, 2025–2026 düzenlemeleri, süreç ve sonuçlar ayrı başlıklardadır. Tabloda ceza miktarı sütunu yoktur; buradaki soru “kaç yıl” değil “kapsamda mı” sorusudur.
Kısa cevap: Uzlaşmaya tabi suçlar CMK m. 253/1’de üç grup hâlinde belirlenir: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar, şikâyete bağlı olmasa da maddede sayılan on bir suç ve adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar. Cinsel dokunulmazlık, ısrarlı takip ve hakaret kapsam dışıdır.
Uzlaşmaya Tabi Suçlar Ne Demek?
Uzlaştırma, kamu davasının açılmasını veya açılmış davanın düşmesini etkileyen bir usul kurumudur. Şüpheli ya da sanık ile mağdur, uzlaştırma bürosunca görevlendirilen bir uzlaştırmacı eşliğinde bir araya getirilir; anlaşma sağlanırsa dosya yargılama sürdürülmeksizin sonuçlandırılır. Ceza hukuku uygulamasında kurum, mağdurun zararının giderilmesini ve yargının iş yükünün azaltılmasını hedefler.
Uzlaşmaya tabi suçlarda uzlaştırma girişimi savcının takdirinde değildir; CMK m. 253/1 “uzlaştırılması girişiminde bulunulur” diyerek bunu yükümlülük yapar. Tarafların teklifi reddetme serbestisi ise vardır.
Uzlaşma ile Uzlaştırma Aynı Şey mi?
Kanunun terimi uzlaştırmadır; uzlaşma bu sürecin sonucudur. CMK m. 253’ün madde başlığı, 24.11.2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle “Uzlaşma”dan “Uzlaştırma”ya çevrilmiştir.
Uzlaşmaya Tabi Suçlar Listesi: CMK m. 253 Tablosu
Uzlaşmaya tabi suçların kapsamı, CMK m. 253/1’in üç bendi ile m. 253/2’nin kuralından çıkar; aşağıdaki envanter bu dört kaynağı birleştirir.
| Suç / suç grubu | Dayanak (TCK · CMK m. 253 bendi) | Kapsamda mı? | Not / sınır |
|---|---|---|---|
| Şikâyete bağlı suçlar | m. 253/1-a | Evet (sınırlı) | Cinsel dokunulmazlık, ısrarlı takip (m. 123/A) ve hakaret (m. 125) hariç (m. 253/3) |
| Kasten yaralama | m. 86 (3. fıkra hariç), m. 88 · 253/1-b/1 | Evet (sınırlı) | m. 86/3 nitelikli hâller hariç; m. 88 ihmali davranışı kapsar |
| Taksirle yaralama | m. 89 · 253/1-b/2 | Evet | Taksirle işlenmek kapsamı etkilemez |
| Tehdit | m. 106, birinci fıkra · 253/1-b/3 | Evet (sınırlı) | Yalnız m. 106/1; 6763 sayılı Kanun ile eklendi |
| Konut dokunulmazlığının ihlali | m. 116 · 253/1-b/4 | Evet | Ayrıca şikâyete bağlıdır (TCK m. 116/1) |
| İş ve çalışma hürriyetinin ihlali | m. 117/1; m. 119/1-c · 253/1-b/5 | Evet (sınırlı) | 7188 sayılı Kanun ile eklendi; m. 117’nin yalnız birinci fıkrası kapsamda |
| Hırsızlık | m. 141 · 253/1-b/6 | Evet | Nitelikli hırsızlık (m. 142) sayılmamıştır |
| Güveni kötüye kullanma | m. 155 (3. fıkra hariç) · 253/1-b/7 | Evet (sınırlı) | Motorlu taşıt hâli (m. 155/3), 7571 sayılı Kanun ile hariç tutuldu |
| Dolandırıcılık | m. 157 · 253/1-b/8 | Evet | Nitelikli dolandırıcılık (m. 158) sayılmamıştır |
| Suç eşyasının satın alınması veya kabulü | m. 165 · 253/1-b/9 | Evet | 7188 sayılı Kanun ile eklendi |
| Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması | m. 234 · 253/1-b/10 | Evet | Maddenin tamamı kapsamda |
| Ticari sır, bankacılık veya müşteri sırrının açıklanması | m. 239 (4. fıkra hariç) · 253/1-b/11 | Evet (sınırlı) | Cebir veya tehditle açıklamaya zorlama (m. 239/4) hariç |
| Adli süreçteki çocuklar: üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar | m. 253/1-c · Çocuk Koruma Kanunu m. 24 | Evet (koşullu) | Mağdur gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olmalı; ibare 7593 sayılı Kanun ile değişti |
| Diğer kanunlardaki, şikâyete bağlı olmayan suçlar | m. 253/2 | Hayır (kural) | Yalnız o kanunda açık hüküm varsa kapsamda |
Kanun suç adını değil fıkrayı esas alır: tehditte yalnız TCK m. 106/1 kapsamdadır, nitelikli hâller (m. 106/2) dışarıda kalır. Fıkralar arasındaki ayrım için tehdit suçu ve cezası yazısına bakabilirsiniz.
Ayrıca m. 253/1-b kapalı bir listedir: bir suç orada sayılmıyorsa ve şikâyete bağlı da değilse uzlaştırmaya gidilemez. Nitelikli hırsızlık (m. 142) ve nitelikli dolandırıcılık (m. 158) yoktur; temel hâller m. 141 ve m. 157 vardır. Numaralar TCK’nın konsolide metninden görülebilir.
Şikâyete Bağlı Suçlar (CMK m. 253/1-a)
Şikâyete bağlı suçların tamamı kural olarak kapsamdadır; şikâyet hakkı TCK m. 73/1 uyarınca altı ay içinde kullanılır.
Şikâyete Bağlı Olmayan 11 Suç (CMK m. 253/1-b)
Bu bentteki suçlarda şikâyet aranmaz; dosya yine de uzlaştırmaya gönderilir. Liste tek seferde oluşmadı: tehdit, hırsızlık ve dolandırıcılık 6763 sayılı Kanun’la (24.11.2016); iş ve çalışma hürriyetinin ihlali, güveni kötüye kullanma ve suç eşyasının kabulü 7188 sayılı Kanun’la (17.10.2019) eklendi.
Alt bent numaraları teselsül ettirildiği için eski kaynaklardaki sıra numaraları şaşırtabilir; atıf yapılırken CMK’nın konsolide metni esas alınmalıdır.
Adli Süreçteki Çocuklarda Kapsam (CMK m. 253/1-c)
Çocuklar bakımından kapsam iki koşulla genişler: mağdurun gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olması ve suçun üst sınırının üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektirmesi. İkisi birlikte varsa, suç m. 253/1-b listesinde olmasa da uzlaştırmaya gidilir; Çocuk Koruma Kanunu m. 24 bu hükümlere gönderme yapar.
Diğer Kanunlardaki Suçlar (CMK m. 253/2)
TCK dışındaki kanunlardaki, şikâyete bağlı olmayan suçlarda uzlaştırmaya gidilebilmesi için o kanunda açık hüküm gerekir. Bilişim suçları yönünden: TCK m. 243, m. 244 ve m. 245’teki fiiller m. 253/1-b’de sayılmaz ve bu maddelerde şikâyet şartı yoktur; bu iki gerekçeyle kapsam dışı kalırlar. Taksirli suçlarda ise taksirle işlenmek tek başına ölçüt değildir — taksirle yaralama (m. 89) kapsamdadır.
Uzlaşmaya Tabi Olmayan Suçlar ve Kapsam Dışı Hâller
Kapsam dışılığın iki kaynağı vardır: CMK m. 253/3 belirli suçları şikâyete bağlı olsalar bile dışarıda tutar; m. 253/1 ise karşı tarafı “gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi” ile sınırlar.
| Hâl | Dayanak | Sonuç | Ne zamandan beri |
|---|---|---|---|
| Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar | CMK m. 253/3 | Uzlaştırmaya gidilemez | 5560 sayılı Kanun (2006) |
| Israrlı takip (TCK m. 123/A) | CMK m. 253/3 | Uzlaştırmaya gidilemez | 7406 sayılı Kanun (12.05.2022) |
| Hakaret (TCK m. 125) | CMK m. 253/3 | Uzlaştırmaya gidilemez; yerine önödeme işler | m. 125/2 için 7531 (07.11.2024); tamamı için 7571 sayılı Kanun (24.12.2025) |
| Mağdurun kamu tüzel kişisi olması | CMK m. 253/1 | Uzlaştırma girişiminde bulunulmaz | 5560 sayılı Kanun (2006) |
| Kapsam içi ve kapsam dışı suçun aynı mağdura karşı işlenmesi | CMK m. 253/3 | Uzlaşma hükümleri uygulanmaz | 5918 sayılı Kanun (2009); ibare 7188 sayılı Kanun (2019) |
| Nitelikli hâller: TCK m. 86/3, m. 106/2, m. 142, m. 155/3, m. 158, m. 239/4 | CMK m. 253/1-b | Sayılmadıkları için kapsam dışı | m. 155/3 için 7571 sayılı Kanun (24.12.2025) |
| Taraflara ulaşılamaması | CMK m. 253/6 | Soruşturma uzlaştırmaya gidilmeksizin sonuçlandırılır | — |
| Mağdurlardan birinin kabul etmemesi | CMK m. 253/7 | Uzlaştırma yürütülemez; hepsinin kabulü gerekir | — |
Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar ve Israrlı Takip
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırmaya gidilemez. Israrlı takip (TCK m. 123/A) ise 12.05.2022 tarihli ve 7406 sayılı Kanun’la bu yasağa eklendi. Soruşturulması m. 123/A’nın üçüncü fıkrası uyarınca şikâyete bağlı olsa da kapsam dışıdır; m. 253/3’ün “şikâyete bağlı olsa bile” kaydı tam bunu anlatır.
Hakaret Artık Kapsamda Değil
Hakaret suçu (TCK m. 125), 24.12.2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun’un 24. maddesinden bu yana bütünüyle kapsam dışındadır. Değişiklik iki aşamalıdır: 7531 sayılı Kanun (07.11.2024) yalnız m. 125/2’yi çıkardı; 7571 ise ibareyi “(madde 125)” yaptı. Bazı kaynaklar hakareti hâlâ uzlaşmaya elverişli gösteriyor; resmî metin tersini söylüyor.
Hakaretin yerini önödeme almıştır: TCK m. 75/6, hakareti — m. 125/3’ün (a) bendi hariç — önödeme kapsamına alır. Unsurlar için hakaret suçu ve cezası yazısına bakılabilir.
Geçiş hükmü de var: CMK Geçici m. 8 uyarınca, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte uzlaşmanın sağlanmış olduğu dosyalar m. 253/3’ün eski hükümlerine göre sonuçlandırılır.
Kamu Tüzel Kişisinin Mağdur Olması
Mağdur belediye, bakanlık ya da başka bir kamu tüzel kişisi ise uzlaştırmaya gidilmez; aynı sınır m. 253/1-c’de de tekrarlanır.
Kapsam İçi ve Kapsam Dışı Suçun Birlikte İşlenmesi
Kapsamdaki bir suç, kapsam dışı bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK m. 253/3). “Aynı mağdura karşı” ibaresi 7188 sayılı Kanun’la (17.10.2019) eklendiği için kural, farklı mağdurlara karşı işlenen suçlarda işlemez.
Önödeme ile Kesişme: 2025’te Gelen İstisna
TCK m. 75/1 önödemeyi “uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere” düzenler; iki kurum birbirini dışlar. 7571 sayılı Kanun kesişme için CMK m. 253/3’e şu kaydı ekledi: önödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki bir suç aynı mağdura karşı işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır.
2026’da Ne Değişti? CMK m. 253’ün Güncel Durumu
2026’da uzlaştırma kapsamında genişleme veya daralma olmadı. Kapsamı son değiştiren düzenleme, 25.12.2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun’dur; 2026’da m. 253’e dokunan tek kanun 7593’tür.
| Kanun | Tarih | CMK m. 253’te ne değişti |
|---|---|---|
| 6763 | 24.11.2016 | Madde başlığı “Uzlaştırma” oldu; (b) bendine tehdit, hırsızlık, dolandırıcılık ve (c) bendi eklendi |
| 7188 | 17.10.2019 | (b) bendine üç suç eklendi; üçüncü fıkraya “aynı mağdura karşı” ibaresi girdi |
| 7406 | 12.05.2022 | Üçüncü fıkraya ısrarlı takip (TCK m. 123/A) eklendi |
| 7531 | 07.11.2024 | Hakaretin ikinci fıkrası çıkarıldı; “üç gün” “yedi gün” oldu; uzlaştırmacı şartı değişti |
| 7571 | 24.12.2025 | Hakaretin tamamı çıkarıldı; m. 155/3 hariç tutuldu; önödeme istisnası eklendi (yürürlük 25.12.2025) |
| 7589 | 16.07.2026 | m. 253’e dokunmadı — değiştirdiği maddeler m. 80, m. 231, m. 247, m. 308 (yürürlük 31.07.2026) |
| 7593 | 08.08.2026 | m. 253/1-c’de “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” oldu (yürürlük 18.08.2026) |
Kaynak: CMK konsolide metninin dipnotları ile yürürlük cetveli.
7593 Sayılı Kanun: Yeni Terim, Aynı Kapsam
7593 sayılı Kanun’un 15. maddesi, hem CMK m. 253/1-c’deki hem Çocuk Koruma Kanunu m. 24’teki “suça sürüklenen” ibaresini “adli süreçteki” yaptı (yürürlük 18.08.2026). Kapsam ne genişledi ne daraldı; “suça sürüklenen çocuk” arayan okuyucunun karşılığı artık bu terimdir.
7589 Sayılı Kanun m. 253’e Dokunmadı
CMK’nın yürürlük cetveli, 7589 sayılı Kanun’un değiştirdiği maddeleri m. 80, m. 231, m. 247 ve m. 308 olarak gösterir (yürürlük 31.07.2026). Kanun, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin m. 231’i değiştirdi; uzlaştırma kapsamına dokunmadı.
Yönetmelik Kanunun Gerisinde: Üç Gün – Yedi Gün
Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği 05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı; tek değişikliği 31.12.2019 tarihli ve 30995 (4. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’dedir.
Dikkat: Yönetmeliğin m. 30/1’i cevap süresini “üç gün” gösterirken CMK m. 253/4 “yedi gün” demektedir. Yönetmelik m. 8/4 kapsam dışı suç olarak yalnız cinsel dokunulmazlığa karşı suçları sayar; ısrarlı takip ve hakaret orada geçmez; m. 8/5 ise önödeme istisnasını içermez. Normlar hiyerarşisi gereği kanun uygulanır.
Uzlaştırma Süreci Nasıl İşler?
Süreç savcılıkta başlar, uzlaştırma bürosunda yürür ve yine savcılıkta karara bağlanır.
- Savcılık değerlendirmesi: Suç kapsamda ve yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK m. 253/4).
- Görevlendirme: Büro, Bakanlık listelerinden uzlaştırmacı görevlendirir (CMK m. 253/24).
- Teklif — cevap süresi 7 gün: Süresinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m. 253/4).
- Müzakere — 30 gün, iki kez 20 güne kadar uzatılabilir: Gizli yürütülür (CMK m. 253/12, m. 253/13).
- Rapor: Büro, raporu ve dosyayı savcıya gönderir (CMK m. 253/15).
- Karar: Savcı, özgür irade ve edimi denetleyip karar verir (CMK m. 253/17, m. 253/19).
Dosya Uzlaştırma Bürosuna Nasıl Gider?
Her Cumhuriyet başsavcılığında bir uzlaştırma bürosu kurulur (CMK m. 253/24). Yeterli şüphe oluşturacak delil yoksa savcı dosyayı büroya göndermeksizin sonuçlandırır (Yönetmelik m. 10/1). Uzlaştırmacı listeleri Alternatif Çözümler Daire Başkanlığınca oluşturulur ve Bakanlıkça ilân edilir (Yönetmelik m. 71).
Uzlaştırmacı Kim Olabilir?
Uzlaştırmacılar, hukuk fakültesi mezunlarının yer aldığı ve Adalet Bakanlığınca belirlenen listelerden görevlendirilir. Bu şart 7531 sayılı Kanun’la (07.11.2024) değişti; eski metin “avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin” diyordu. Hâkimin reddi sebepleri görevlendirmede gözetilir (CMK m. 253/10).
Uzlaşma Teklifi ve Yedi Günlük Süre
Teklifi savcı değil, görevlendirilen uzlaştırmacı yapar; taraf reşit değilse kanunî temsilcisine yöneltilir ve açıklamalı tebligat veya istinabe de mümkündür. Yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m. 253/4). Teklifte uzlaşmanın mahiyeti ve sonuçları anlatılır (CMK m. 253/5).
Uzlaştırma Süresi: Otuz Gün ve Uzatmalar
Uzlaştırmacı, belge örnekleri verildikten itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (CMK m. 253/12). Müzakereye katılmaktan kaçınan taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır (CMK m. 253/13); açıklamalar delil olamaz (CMK m. 253/20).
Edimin Konusu Ne Olabilir?
Uzlaşma yalnız para ödemesi değildir. Yönetmelik m. 33 kararlaştırılabilecek edimleri sayar:
- Maddî veya manevî zararın tazmini ya da eski hâle getirme
- Mağdurun haklarına halef olan üçüncü kişilerin zararının giderilmesi
- Kamu kurumuna, kamu yararına çalışan bir kuruluşa veya muhtaç kişilere bağış
- Belirli hizmetlerin geçici süreyle yerine getirilmesi
- Topluma faydalı birey olmayı sağlayacak bir programa katılım
- Mağdurdan özür dilenmesi
- Hukuka ve ahlaka uygun başka bir edim
Taraflar edimsiz olarak da uzlaşabilir (Yönetmelik m. 33/2); edimin hukuka uygunluğunu savcı denetler (CMK m. 253/17).
Kovuşturma Evresinde Uzlaştırma (CMK m. 254)
Kamu davası açıldıktan sonra suçun kapsamda olduğu anlaşılırsa kovuşturma dosyası, işlemlerin m. 253’teki usule göre yapılması için uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK m. 254/1). Teklif reddedilmiş olsa bile taraflar, uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcılığa başvurabilir (CMK m. 253/16).
Uzlaşma Sağlanırsa ve Sağlanmazsa Ne Olur?
Verilecek karar iki değişkene bağlıdır: dosyanın evresi ve edimin def’aten mi yerine getirildiği.
| Evre | Uzlaşma | Edim | Verilecek karar | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Soruşturma | Sağlandı | Def’aten ifa | Kovuşturmaya yer olmadığı | CMK m. 253/19 |
| Soruşturma | Sağlandı | İleri tarihli, taksitli veya sürekli | Kamu davasının açılmasının ertelenmesi | CMK m. 253/19 |
| Soruşturma | Sağlanmadı | — | Soruşturma sürer; tekrar uzlaştırmaya gidilemez | CMK m. 253/18 |
| Kovuşturma | Sağlandı | Def’aten ifa | Davanın düşmesi | CMK m. 254/2 |
| Kovuşturma | Sağlandı | İleri tarihli, taksitli veya sürekli | Durma | CMK m. 254/2 |
| Kovuşturma | Sağlanmadı | — | Yargılamaya kaldığı yerden devam | CMK m. 254/2 |
İlk teklif tarihinden raporun büroya verildiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez (CMK m. 253/21).
Soruşturmada Erteleme Kararı ve Zamanaşımı
Erteleme kararı CMK m. 171’deki şartlar aranmaksızın verilir ve süresince zamanaşımı işlemez. Gerekler yerine getirilmezse m. 171/4’teki şart aranmaksızın kamu davası açılır (CMK m. 253/19).
Kovuşturmada Durma Kararı ve Zamanaşımı
Durma süresince zamanaşımı işlemez; gerekler yerine getirilmezse yargılamaya kaldığı yerden devam olunur. Fıkra, 7531 sayılı Kanun’un 17. maddesiyle değişti (CMK m. 254/2).
Uzlaşma Sağlanırsa Tazminat Davası Açılabilir mi?
Kural olarak açılamaz; açılmış dava bakımından feragat edilmiş sayılır. İstisna, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlardır (CMK m. 253/19). Fıkradaki eski mutlak yasak, Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarihli ve E:2023/43, K:2023/141 sayılı kararıyla iptal edilmiş, 7531 sayılı Kanun’la sınırlı biçimde yeniden düzenlenmiştir.
Edim Yerine Getirilmezse Ne Olur?
Uzlaşma raporu veya belgesi, İİK m. 38’de yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır (CMK m. 253/19). Mağdur, alacağını yeni bir dava açmadan icra yoluyla takip edebilir.
Birden Fazla Fail Varsa (CMK m. 255)
İştirak ilişkisi olsun ya da olmasın birden çok kişinin işlediği suçlarda yalnız uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır. Bu kural, şikâyetten vazgeçmenin TCK m. 73/5 uyarınca tüm sanıkları kapsamasıyla zıtlık içindedir.
Uzlaşmaya Tabi Suçlarda Tutuklama ve Adli Kontrol
Burada iki soru birbirine karışıyor: uzlaştırma süreci tedbirleri durdurur mu, uzlaştırmaya tabi suçlarda tutuklama yasağı var mı?
Uzlaştırma Koruma Tedbirlerini Durdurur mu?
Durdurmaz. CMK m. 253/8, teklifte bulunulmasının veya teklifin kabulünün delil toplanmasına ve koruma tedbirlerine engel olmadığını söyler.
CMK m. 100/4’teki Tutuklama Yasağı
Tutuklama yasağı uzlaştırmadan değil, CMK m. 100/4’ten doğar: sadece adlî para cezasını gerektiren suçlarda veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez. Fıkra, “vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler”i yasağın dışında tutar; kasten yaralama uzlaştırmaya tabi olsa da bu istisna nedeniyle yasağın koruması dışında kalır.
İki ek sınır işler: CMK m. 100/1 ölçülülük arar; m. 101/1 ise tutuklama isteminde adlî kontrolün yetersiz kalacağını belirten nedenleri zorunlu kılar. Bu ölçütler, ceza hukuku uygulamaları içinde dosya bazında değerlendirilir.
Uzlaştırma, Şikayetten Vazgeçme, Önödeme ve HAGB Farkı
Dört kurum da dosyayı yargılamadan çıkarabilir, ama dayanakları ayrıdır. Mağdurun tek taraflı beyanıyla sonuç doğuran şikayetten vazgeçme ile mahkemenin verdiği hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ayrı yazılarda ele alınmıştır.
| Ölçüt | Uzlaştırma | Şikayetten vazgeçme | Önödeme | HAGB |
|---|---|---|---|---|
| Dayanak | CMK m. 253–255 | TCK m. 73 | TCK m. 75 | CMK m. 231 |
| Kim yürütür | Uzlaştırma bürosu ve uzlaştırmacı | Mağdurun tek taraflı beyanı | Cumhuriyet savcılığının tebliği | Mahkeme |
| Hangi suçlarda | CMK m. 253/1’de sayılanlar | Yalnız şikâyete bağlı suçlar | Uzlaşma kapsamı dışındaki, adlî para veya üst sınırı altı ayı aşmayan hapis gerektiren suçlar ile m. 75/6’da sayılanlar | Kanundaki ceza sınırı ve diğer koşullar varsa |
| Karşılık gerekir mi | Edim kararlaştırılabilir, edimsiz de olur (m. 33) | Gerekmez | Kanunda belirlenen miktar ödenir | Zararın giderilmesi koşulu aranır |
| İştirak hâlinde etkisi | Yalnız uzlaşan yararlanır (CMK m. 255) | Tüm sanıkları kapsar (TCK m. 73/5) | Ödemeyi yapan faile özgü | Sanığa özgü |
| Sonuç | Kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme | Düşme | Kamu davası açılmaz veya düşer | Denetim süresi sonunda düşme |
Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığının tarifesine göre ücret ödenir; bu giderler yargılama giderlerinden sayılır ve uzlaşma gerçekleşirse Devlet Hazinesinden karşılanır (CMK m. 253/22).
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi suçlar uzlaşmaya tabi?
CMK m. 253/1 uyarınca üç grup suç uzlaştırmaya tabidir: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı bütün suçlar, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın maddede sayılan on bir suç ve mağdurun gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlar.
Hangi suçlar uzlaşmaya tabi değildir?
CMK m. 253/3 uyarınca cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (TCK m. 123/A) ve hakaret suçunda (TCK m. 125), bu suçlar şikâyete bağlı olsa bile uzlaştırma yoluna gidilemez. Mağdurun kamu tüzel kişisi olduğu hâllerde de uzlaştırma girişiminde bulunulmaz. Nitelikli hırsızlık ve nitelikli dolandırıcılık ise maddede sayılmadığı için kapsam dışındadır.
Şikâyete tabi olmayan suçlar uzlaşmaya tabi mi?
Evet, CMK m. 253/1-b’de sayılan on bir suç şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır; kasten yaralama, taksirle yaralama, tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık ve dolandırıcılık bu suçlar arasındadır. Listenin dışında kalan, şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise ilgili kanunda açık hüküm bulunması gerekir (CMK m. 253/2).
Uzlaşmaya tabi suçlarda tutuklama kararı verilebilir mi?
Uzlaştırmaya tabi olmak tek başına tutuklamayı engellemez; CMK m. 253/8, uzlaşma teklifinde bulunulmasının veya teklifin kabulünün koruma tedbirlerine engel olmadığını söyler. Tutuklama yasağı CMK m. 100/4’ten gelir ve vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlar, örneğin kasten yaralama, bu yasağın istisnasıdır. Karar ayrıca m. 100/1’deki ölçülülük kaydına bağlıdır.
Uzlaşma sağlanırsa tazminat davası açılabilir mi?
Kural olarak açılamaz: CMK m. 253/19 uyarınca uzlaşmanın sağlanması hâlinde soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz ve açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Tek istisna, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlardır. Bu sınırlı düzenleme 7531 sayılı Kanun’la getirilmiştir.
Uzlaşma sağlanırsa hangi karar verilir?
Soruşturma evresinde şüpheli edimini def’aten yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı, edim ileri tarihe bırakılmış, taksite bağlanmış veya sürekli nitelikteyse kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir (CMK m. 253/19). Kovuşturma evresinde ise def’aten ifa hâlinde davanın düşmesine, diğer hâllerde durma kararına hükmedilir (CMK m. 254/2).
Çocuklar bakımından uzlaşma kapsamı nasıl belirlenir?
Mağdur veya suçtan zarar gören gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi ise, adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlar da uzlaştırma kapsamına girer (CMK m. 253/1-c; Çocuk Koruma Kanunu m. 24). Kanun 18.08.2026’dan itibaren “adli süreçteki çocuk” terimini kullanır (7593 sayılı Kanun).
Hukuki Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Güncel ve size özel hukuki değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.
Dosyanızdaki suçun uzlaştırma kapsamına girip girmediğine ilişkin sorularınız için Atalar Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
